SKKN Một số giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp

Nội dung tài liệu: SKKN Một số giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp

1. I) TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: Một số giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp II) PHẦN MỞ ĐẦU 1) Lí do chọn sáng kiến Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây. Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Câu nói của Bác Hồ đã khẳng định sự nghiệp giáo dục vô cùng quan trọng, vì đó là “lợi ích trăm năm”, lợi ích lâu dài của dân tộc. Lời dạy ấy không những đã đánh giá cao vai trò của giáo dục mà còn chỉ ra cách thức, phương pháp giáo dục: Giáo dục là “trồng người”- mà đã “trồng người” thì phải ươm mầm, chăm bón, săn sóc, phải kiên kì, nhẫn nại mới có thể gặt hái kết quả tốt đẹp. Bác còn cho rằng giáo dục không chỉ quan trọng vì nó đem lại lợi ích lâu dài cho đất nước, cho xã hội mà nó còn có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người. Bác viết: Ngủ thì ai cũng như lương thiện. Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền Hiền dữ đâu phải là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên (Nam Trân dịch) Suốt mấy chục năm qua, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục- đào tạo nói chung và phương pháp giáo dục nói riêng luôn soi sáng sự nghiệp trồng người ở nước ta. Trong xu thế phát triển của đất nước, Đảng và nhà nước ta đã khẳng định: “Chăm lo và phát triển đến sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo chính là chăm lo phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam”. Chính vì vậy “Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu”. Nhằm đào tạo ra được những con người vừa có trí thức, vừa có bản lĩnh, lý tưởng, có phẩm chất đạo đức tốt, có nhân cách đẹp. Thế nhưng, xã hội ngày càng phát triển, đời sống ngày một nâng cao. Con người được tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin đa chiều. Điều đó không có nghĩa là thái độ, hành vi của con người cũng được điều chỉnh theo hướng tích cực. Đáng kể đến là đối tượng học sinh. Các em luôn bị tác động bởi các yếu tố tích cực và tiêu cực. Nhất là bậc Tiểu học- Bậc học nền tảng. Tâm hồn các em được ví như một tờ giấy trắng mà ai cũng có thể vẽ lên đó những nét bút cho dù là đẹp hay xấu. Vậy làm thế nào để đạt được mục tiêu giáo dục là đào tạo các em trở thành những công dân tốt, tạo nên những “sản phẩm” giáo dục tốt nhất? Trước nhiệm vụ cao cả đó, vai trò của người giáo viên đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm vô cùng quan trọng. Có thể nói, nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm mang một tính chất đặc trưng mà giáo viên bộ môn không thể thay thế. Đó là vừa giảng dạy vừa đảm nhiệm công tác chủ nhiệm ở lớp đó. Vì vậy vai trò của người giáo viên chủ nhiệm ở tiểu học rất to lớn, nó quyết định đến chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh. Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp không phải là công việc đơn giản. Nhận thức được điều đó, trong quá trình công tác tôi luôn trăn trở làm thế nào để 1
2. thực hiện tốt nhiệm vụ, vai trò công tác chủ nhiệm của mình. Đó là lí do tôi chọn sáng kiến “Một số giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp” 2) Mục đích nghiên cứu của sáng kiến Nghiên cứu công tác chủ nhiệm lớp ở bậc tiểu học, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác chủ nhiệm lớp ở Trường Tiểu học Cam Thanh. Với hy vọng được chia sẻ một số kinh nghiệm nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục- đào tạo trong nhà trường . 3) Đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát, thực nghiệm - Cơ sở khoa học về công tác chủ nhiệm lớp. - Học sinh lớp 5 năm học 2017 - 2018, năm học 2018 - 2019 Trường TH Cam Thanh do tôi chủ nhiệm. 4) Phương pháp nghiên cứu 4. 1) Nghiên cứu lý luận - Sử dụng tài liệu giáo dục tiểu học; Tài liệu chủ nhiệm lớp cấp Tiểu học; Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ; Nghệ thuật giáo dục trẻ cá biệt. 4. 2) Nghiên cứu thực tế - Phương pháp điều tra khảo sát, thống kê và phân loại: đầu năm. - Phương pháp quan sát- kiểm tra quá trình học tập, rèn luyện của học sinh. - Phương pháp trò chuyện, nêu gương, tuyên dương, khen thưởng. - Sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu, tổng kết kinh nghiệm. 5. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu 5. 1) Phạm vi: Học sinh lớp 5A (2017- 2018); lớp 5(2018-2019, trường TH Cam Thanh do tôi chủ nhiệm và giảng dạy. 5. 2) Kế hoạch nghiên cứu Từ tháng, năm đến Nội dung thực hiện tháng, năm - Nghiên cứu và lựa chọn sáng kiến - Khảo sát thực trạng học sinh đầu năm Tháng 9/ 2017 - Lập kế hoạch và thực hiện nghiên cứu sáng kiến - Thu thập tài liệu qua sách báo, mạng Internet. - Nghiên cứu công tác chủ nhiệm 10/2017 đến 4/ 2018 - Áp dụng các giải pháp vào công tác chủ nhiệm lớp - Kiểm tra, phân tích, đánh giá, tổng hợp, so sánh, Tháng 5/ 2018 thu thập kết quả và tổng kết kinh nghiệm. - Tiếp tục nghiên cứu, áp dụng giải pháp để sáng kiến 8/ 2018 đến 5/ 2018 kinh nghiệm có hiệu quả hơn với đối tượng học sinh năm học 2018-2019. III) NÔI DUNG 1) Cơ sở lí luận Công tác chủ nhiệm lớp là một nội dung về chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên. Công tác chủ nhiệm quyết định chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh. Làm tốt công tác chủ nhiệm, giáo viên có thể ngăn chặn được trẻ chán học, trầm uất vì gia đình, trẻ tự ti, nhút nhát, giải quyết được bất đồng bằng bạo 2
3. lực...đồng thời phát huy được những năng khiếu tiềm ẩn ở các em từ đó trẻ thích đi học và thích học hơn. Vì vậy, trong nhà trường, người giáo viên chủ nhiệm có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển học sinh của lớp mình chủ nhiệm: - Giáo viên chủ nhiệm trước hết là thành viên của tập thể sư phạm và hội đồng sư phạm, là người thay mặt Hiệu trưởng, hội đồng nhà trường và phụ huynh học sinh quản lý và chịu trách nhiệm về chất lượng toàn diện học sinh lớp mình phụ trách, tổ chức thực hiện chủ trương, kế hoạch của nhà trường ở lớp mình chủ nhiệm. - Đối với học sinh và tập thể lớp, giáo viên chủ nhiệm là nhà giáo dục và là người lãnh đạo gần gũi nhất, người lãnh đạo, tổ chức, điều khiển, kiểm tra toàn diện mọi hoạt động và các mối quan hệ ứng xử thuộc phạm vi lớp mình phụ trách dựa trên đội ngũ tự quản là cán bộ lớp, cán bộ Đội và tính tự giác của mọi học sinh trong lớp. - Trong quan hệ với các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường, giáo viên chủ nhiệm là nhân vật trung tâm để hình thành, phát triển nhân cách học sinh và là cầu nối giữa gia đình, nhà trường và xã hội. 2) Cơ sở thực tiễn 2.1)Kết quả khảo sát: Kết quả khảo sát các năm cụ thể trong bảng sau: Nhóm đặc điểm Năm học Năm học 2017- 2018 2018- 2019 Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ % % Học sinh có hoàn cảnh gia đình khó 05 26,3 06 17,6 khăn(con mồ côi, bố mẹ li hôn; bố mẹ đi làm ăn xa, hộ nghèo, cần nghèo) Học sinh có biểu hiện lạ, trầm tính 01 5,3 01 2,9 (nghiện game, ít nói, luôn khép kín)) Học sinh tiếp thu còn chậm, ghi nhớ 05 26,3 11 32,4 không chắc, thiếu mạnh dạn, tự tin Học sinh hoàn thành xuất sắc( năng nổ, 04 21,1 11 32,4 ngoan, giỏi đều) 2.2) Thuận lợi - Được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Đảng ủy và chính quyền địa phương đã làm cho nhận thức của đại đa số người dân có nhiều đổi mới. Do vậy mà mấy năm gần đây công tác giáo dục của nhà trường đạt được nhiều thành tích tốt đẹp. - Bản thân tôi luôn luôn nhiệt tình, có lối sống giản dị và là giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp lâu năm; đạt danh hiệu giáo viên chủ nhiệm giỏi cấp huyện nên có khá nhiều kinh nghiệm trong việc việc dạy học cũng như việc quản lí, rèn đạo đức, tác phong, kĩ năng sống cho các em. - Phối hợp với tổng phụ trách nhà trường, giáo viên bộ môn để cùng giáo dục học sinh thực hiện tốt nề nếp lớp cũng như hoạt động ngoài giờ lên lớp. 3
4. - Số lượng học sinh biên chế trong các lớp vừa phải nên dễ quản lí về mọi mặt. - Một số học sinh ngoan, học giỏi, có tinh thần trách nhiệm cao. Có năng khiếu thể thao, hội họa. - Phần lớn phụ huynh đều chăm lo đến việc học hành của con em. 2.3) Khó khăn - Một số học sinh thiếu sự quản lý, quan tâm, chăm sóc của bố mẹ dẫn đến các em chưa có ý thức học tập tốt, còn hoang nghịch, nghiện game, điện thoại thậm chí có em còn biểu hiện trầm tính; có em lại tự ti nhút nhát, không mạnh dạn trước tập thể . - Trình độ của học sinh trong lớp không đồng đều có nhiều em tiếp thu còn chậm, ghi nhớ không chắc, có sự chú ý không chủ định, đọc và tính toán còn chậm, chữ viết ngoạch ngoạc, sai chính tả nhiều. - Một số em thường hay hiếu động, ý thức tự giác chưa cao (hay làm việc riêng trong giờ học; học và chuẩn bị bài, sách vở, đồ dùng học tập chua chu đáo) chữ viết cẩu thả, còn lệ thuộc và ỷ lại nhiều vào bố mẹ, thầy cô. - Ý thức tự quản của lớp chưa cao. Những thực trạng trên ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp thu kiến thức cũng như rèn nhân cách cho các em. 2.4) Nguyên nhân - Cam Thanh là một trong những xã xa trung tâm huyện. Đa số gia đình học sinh đều làm nông, kinh tế khó khăn nên bố mẹ mãi lo làm ăn, buôn bán hay bố mẹ đi làm ăn xa, phải gửi con cho ông bà. - Do bố mẹ li hôn; mồ côi bố mẹ nên các em bất mãn, tự ti về hoàn cảnh gia đình của mình. - Tư chất của học sinh chậm trong nhận thức, nắm kiến thức chưa chắc từ lớp dưới nên chán học, mất trât tự. - Ban cán sự lớp chưa năng động, sáng tạo, chưa có khả năng lãnh đạo, điều hành. Vậy, làm thế nào để các em có ý thức tích cực và tự giác trong học tập cũng như trong các hoạt động tập thể khác; mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, hợp tác ? Đó là điều mà mỗi một giáo viên làm công tác chủ nhiệm đều trăn trở. Chính vì thế, ngay từ khi được phân công nhận lớp, tôi đã có những giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp nhằm nâng cao chất lượng học tập cũng như giáo dục đạo đức cho các em như sau. 3) Các giải pháp 3.1) Khảo sát đối tượng học sinh để đưa ra phương pháp giáo dục phù hợp Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp, người giáo viên chủ nhiệm cần phải nắm chắc đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh, khả năng học tập của từng học sinh để có giải pháp giáo dục cho phù hợp. Nhận thức được điều đó, ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát đối tượng học sinh bằng cách: mượn hồ sơ học bạ, tìm hiểu qua giáo viên chủ nhiệm cũ, hoặc thông qua trò chuyện cởi mở, thân mật, chân tình với các em, tìm hiểu qua phụ huynh học sinh. Vì thế trong những tuần đầu làm quen lớp cơ bản tôi đã nắm được đặc điểm cá nhân, đặc điểm phát triển trí tuệ, xúc cảm- tình cảm và thể chất, hoàn cảnh gia đình của từng em để tìm ra 4
5. những cách tiếp cận, những phương pháp tác động phù hợp, khuyến khích kỉ luật tích cực ở mỗi học sinh. 3.2) Áp dụng các phương pháp giáo dục riêng biệt phù hợp với từng nhóm học sinh * Đối với học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn: Tôi thường xuyên trò chuyện, hỏi han để động viên giúp đỡ các em. Hàng tháng, tôi có kế hoạch đi thực tế hoặc đôi lúc qua điện thoại để trao đổi hoặc nắm thêm tình hình của các em. Vận động học sinh cả lớp có tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, giúp bạn vượt khó (xây dựng quỹ vì bạn nghèo) để giành phần quà tặng bạn. Đồng thời, thông qua buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi cũng trao đổi để các bậc phụ huynh thảo luận bình chọn và đề xuất thêm phương án giúp đỡ. Với nhà trường, tôi cũng trực tiếp báo cáo tình hình của các em để nhà trường tạo điều kiện hỗ trợ khi cần thiết. Tính ưu việt của việc làm này là vừa khắc phục được khó khăn lại vừa giáo dục được lòng nhân ái cho học sinh và tranh thủ được sự hỗ trợ của nhà trường của hội phụ huynh học sinh. * Đối với học sinh có biểu hiện lạ ( trầm tính, nghiện game) Khoảng hai tuần đầu vào chính thức năm học tôi thấy những biểu hiện lạ ở em Khang: đến lớp em thường hay lơ đãng, ít xây dựng bài, đôi lúc còn ngủ gật, bê trễ trong việc ghi chép bài, ... Qua tìm hiểu các bạn trong lớp tôi mới biết thời gian gần đây Khang thường hay đi sớm, về muộn. Tôi đến nhà, mẹ Khang cho biết: em bị bạn bè lôi kéo vào các quán chơi game, chát. Những hôm nghỉ học em thường nói dối ba mẹ đi bồi dưỡng đá bóng, cờ vua ở trường. Nhưng, tôi vờ như không biết về việc em nghiện các trò chơi trên máy vi tính nhằm tránh động chạm đến danh dự và lòng tự ái của em. Giờ sinh hoạt 15 phút, hay tiết sinh hoạt cuối tuần, tôi chỉ nhắc nhở chung giữa lớp về tác hại của các trò chơi đó nhằm mục đích giáo dục chung và qua đó để Khang rút được bài học cho bản thân. Thấy em có vẻ như biết lỗi, tôi đã gần gũi để lắng nghe những tâm tư của em rồi chia sẽ cho em biết tác hại của việc nghiện các trò chơi trên máy đồng thời thường xuyên theo dõi, động viên, nhắc nhở em và dần dần em đã từ bỏ được. Còn em Hồ Ni Na- một học sinh mồ côi, thiếu đi bàn tay chăm sóc của mẹ từ rất bé. Thời gian gần đây, bố đi làm và thường xuyên xa nhà. Chị em Na nay thì ở nhà ngoại, mai thì sang nhà nội. Mỗi lần đến lớp, thấy em dường như lạnh lùng, thờ ơ với những gì diễn ra xung quanh mình. Đôi mắt em luôn đượm buồn. Trong giờ học, em ít chia sẻ ý kiến hay hợp tác với bạn khi trao đổi nhóm. Tôi xem mình như người mẹ, người chị và thậm chí là người bạn gần gũi, động viên và trò chuyện với em nhiều hơn. Tôi tặng em một số đồ dùng học tập và vận động các bạn trong lớp cùng quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ Na. Những giờ ra chơi, tôi thường hướng dẫn các bạn cùng nhau trang trí không gian lớp, hay rủ Na cùng chơi, đọc truyện. Mục đích là giúp các em có thêm một số kĩ năng sống, nhưng cốt yếu là giúp Na hòa đồng hơn với tập thể. Tôi cũng đã trực tiếp gặp gia đình của 2 em trao đổi để phụ huynh hiểu được tâm sự của con, cháu mình, đồng thời cũng nắm bắt những biểu hiện của các em lúc ở nhà để có biện pháp nhằm giúp các em có được những thay đổi trong học tập cũng như hòa đồng hơn cùng bạn. 5
6. * Đối với học sinh tiếp thu còn chậm, ghi nhớ không chắc, chữ viết còn sai chính tả, thiếu mạnh dạn, tự tin trước lớp Tôi đã lập kế hoạch giúp đỡ các em bằng những việc cụ thể như sau: + Phân hóa đối tượng trong các tiết học, kiểm tra, nắm bắt những lỗ hổng kiến thức để kịp thời có kế hoạch phụ đạo ho học sinh. + Động viên các em phải rèn đọc trước, bởi đọc thông mới viết thạo. Mà khi đã đọc thông các em mới dễ dàng tiếp thu kiến thức tất cả các môn. + Động viên các bạn học khá, giỏi; chữ viết đẹp giúp các bạn rèn đọc một đoạn rồi nghe viết lại đoạn đó hay hướng dẫn cách trình bày bài làm.... + Thành lập các nhóm “ Đôi bạn cùng tiến”; tổ chức thăm đôi bạn, nhóm bạn cùng tiến. + Thường xuyên kiểm tra và khen ngợi, động viên kịp thời. + Khoảng 2 tuần tôi tổ chức cho các nhóm cùng đối tượng thi đọc, viết một lần vào 15 phút đầu giờ hoặc vào tiết sinh hoạt để các em có hướng phấn đấu hơn. Những em có sự tiến bộ tôi thưởng là một cây bút chì hoặc một một quyển vở nhằm khích lệ các em. + Có thể lấy tấm gương tốt trong tập thể hoặc chính một học sinh cá biệt có tiến bộ để cảm hóa học sinh cá biệt. + Tin tưởng, giao công việc tập thể phù hợp với khả năng của những học sinh cá biệt. Đồng thời, tôi phải thường xuyên giám sát, kiểm tra và động viên kịp thời khi học sinh đạt được thành tích dù là rất nhỏ. + Thường xuyên nói chuyện, hỏi han các em trong những lúc ra chơi, động viên các em phát biểu xây dựng bài, nhận xét bạn, chỉ cần có ý đúng hay nói to hơn là tôi đã kịp thời tuyên dương giúp các em có động lực hơn; + Chú ý tránh thái độ miệt thị, phân biệt đối xử làm cho các em nhụt chí, xấu hổ trước bạn bè. + Hướng dẫn các bạn trong ban cán sự lớp tổ chức những hoạt động tập thể như: Đố vui; hát chuyền điện để các em có cơ hội thể hiện mình. Điều này thực sự có ý nghĩa đối với những học sinh trầm cảm, tự ti. + Những ngày lễ: 20/10; 20/11; 22/12 hay 8/3; 26/3 tôi hướng dẫn các tổ tự lập kế hoạch hoạt động để chào mừng các ngày lễ trong phạm vi cho phép. Nhiều nhóm đã có những hoạt động thiết thực như làm hoa; vẽ tranh; làm thơ tặng bạn, tặng mẹ, tặng cô hay tổ chức hái hoa đân chủ; văn nghệ. + Gặp gỡ phụ huynh học sinh trao đổi về tình hình học tập, cũng như sự tiến bộ của con em để phụ huynh giúp đỡ thêm việc học ở nhà cho các em. * Đối với học sinh học giỏi đều các môn hoặc có năng khiếu Tôi đã có những biện pháp nhằm khơi dậy trong các em niềm đam mê như sau: - Cùng với giáo viên bộ môn lập kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên cho các đối tượng này. - Bồi dưỡng, khơi dậy ở các em lòng say mê hứng thú học tập thông qua những hội thi, những buổi nói chuyện ngoại khoá hoặc gần gũi nhất ngay trong tiết học chính khoá; giờ ra chơi: 6
7. Ví dụ: Đối với những em thích chơi cờ vua; thích vẽ; đam mê tiếng Anh: Giờ ra chơi, tôi luôn động viên các em lập thành nhóm để các em có cơ hội trổ tài, giúp bạn cùng chơi; lập nik giải Toán, Tiếng Anh qua mạng; luyện tập bóng đá; cầu lông hay đá cầu vào những lúc rãnh rỗi. Có lúc tôi cũng tham gia ngồi xem hay cùng chơi để động viên các em. Tóm lại dù với đối tượng nào thì thầy cô luôn là tấm gương về đạo đức, về lối sống, về trình độ chuyên môn. Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm phải luôn có tình cảm yêu thương, niềm tin động viên học sinh bởi “Chỉ tấm lòng mới đánh thức được tấm lòng”. Giáo viên chủ nhiệm phải khéo léo, linh hoạt trong những trường hợp cụ thể, tuyệt đối tránh tư tưởng định kiến, cách cư xủ thiếu sư phạm đối với học sinh. 3.3) Xây dựng Ban cán sự lớp Ban Cán sự lớp có vai trò vô cùng quan trọng trong việc tổ chức, điều hành lớp. Vì vậy, ngay sau khi nhận lớp, tôi đã tiến hành việc bầu chọn và xây dựng đội ngũ Ban Cán sự lớp. Trước hết, tôi phân tích để các em hiểu rõ về vai trò và trách nhiệm Ban Cán sự lớp, đặc biệt là những tiêu chí để các em có sự lựa chọn sáng suốt. Ban Cán sự lớp phải là những người có học lực khá, giỏi; có khả năng điều hành và tổ chức các hoạt động; gương mẫu, nhiệt tình, luôn đi đầu trong mọi công tác. Để giúp các em hoàn thành tốt vai trò của mình trong việc điều hành, quản lí các hoạt động của lớp, sau khi bầu chọn được Ban cán sự, tôi đã đã phân công nhiệm, hướng dẫn từng em cách ghi chép sổ theo dõi một cách khoa học, cụ thể, rõ ràng. Đồng thời, giám sát, nhắc nhở Ban cán sự lớp phải đoàn kết và hợp tác chặt chẽ với nhau trong công việc chung. Cuối mỗi tuần, vào giờ sinh hoạt tôi yêu cầu lớp trưởng, lớp phó báo cáo các mặt hoạt động của lớp. Căn cứ vào việc theo dõi của mình và báo cáo của từng em, tôi nắm được khả năng quản lí lớp của các em. Nhằm động viên, khích lệ những gì các em làm tốt, đồng thời chỉ rõ những thiếu sót, vướng mắc và hướng dẫn các em cách khắc phục. Tổ chức cho các em hoạt động nhóm đề ra phương hướng cho tuần tới hoặc trong một đợt chủ điểm và phát động thi đua giữa các tổ nhằm làm cho không khí lớp sôi nổi hẳn lên. 3.4) Xây dựng tập thể lớp Tập thể phát triển là tập thể cần có tính tự quản cao, tập thể lành mạnh, các mối quan hệ trong tập thể gắn bó mang tính nhân văn cao. Vì thế, sau khi nắm rõ lực học, hoàn cảnh của từng em và bầu được Ban cán sự lớp tôi đã tiến hành hoàn chỉnh hồ sơ học sinh; hình thành sơ đồ tổ chức lớp (phân công chỗ ngồi) phù hợp để các em có điều kiện kèm cặp nhau hoặc những em yếu về thị giác tôi sẽ bố trí chỗ ngồi thích hợp giúp các em dễ quan sát. Cùng học sinh xây dựng nội quy lớp học và thông qua phụ huynh trong cuộc họp Hội cha mẹ học sinh đầu năm nhằm bổ sung hoàn chỉnh nội quy chung của lớp. Sau đó, tôi trang trí thành“Cây nội quy lớp mình” và treo trên mảng tường để hằng ngày các em đều được ghi nhớ và thực hiện tốt. Tập thể lớp phát triển cũng đồng thời là môi trường học tập thân thiện, chứa đựng văn hóa riêng của lớp mình. Trong chiều sâu văn hóa của tập thể là những giá trị, hệ thống các chuẩn mực và niềm tin của học sinh. Nó có tác động giáo 7
8. dục và phát triển từng nhân cách cho học sinh. Đó chính là văn hóa học đường. Điều đó, chúng ta cần “xây dựng lớp học thân thiện” là tạo ra môi trường học tập thân thiện, an toàn, gần gũi giữa thầy- trò; giữa trò- trò. Tiến hành công việc này, tôi thực hiện các bước như sau: * Trang trí lớp học xanh- sạch- đẹp Lớp học thân thiện phải có cây xanh, phải luôn sạch sẽ, bàn ghế ngăn nắp và được trang trí đẹp, đảm bảo tính thẩm mĩ và tính giáo dục cao. Do vậy, tôi hướng dẫn và cùng với học sinh thực hiện các công việc sau đây: + Trồng cây xanh, cây hoa vào các chậu bố trí vào các ô cửa lớp đều, đẹp và hài hòa. Hằng ngày, tổ trực nhật phải tưới nước hoặc đem ra “tắm” nắng. + Trang trí lớp đẹp, hài hòa đảm bảo tính thẩm mĩ và tính giáo dục cao. Phần trang trí lớp, tôi giao trực tiếp cho từng tổ: mỗi tổ phải sưu tầm tranh ảnh liên quan đến các môn học và chọn 5 bài vẽ đẹp nhất để trưng bày. Tranh, ảnh các em sưu tầm được tôi sẽ chọn lọc và hướng dẫn đính thành tệp theo từng môn học (Lịch sử, Địa lí, Khoa học, Mĩ thuật...) treo lên các mảng tường sao cho cân đối và có tính thẩm mỹ. - Đối với công trình măng non, tôi chia theo từng nhóm, mỗi tổ sẽ chăm sóc một bồn:Tự trồng, chăm sóc( phải nhổ sạch cỏ, tưới nước, trồng dặm, cắt cành, tỉa lá. Công việc kiểm tra, nhắc nhở là của lớp phó lao động. Tôi cũng thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, tuyên dương, nhắc nhở. Vì thế công trình măng non của lớp tôi đều được tươi tốt và được đánh giá cao trước toàn trường. * Xây dựng mối quan hệ thầy- trò Đối với tập thể lớp, tôi vừa là người cô, vừa là người mẹ và đôi lúc cũng là người bạn lớn đáng tin cậy luôn động viên, khích lệ, tuyên dương dù là rất nhỏ. Ngoài ra trong việc xử phạt cần phải đảm bảo quyền lợi chính đáng, thưởng phạt phân minh, kịp thời, công bằng đối với tất cả các học sinh. Thường xuyên trò chuyện, kể cho các em nghe những tấm gương, những câu chuyện khác có tính giáo dục, qua đó giúp các em gần gũi, mạnh dạn thổ lộ tâm tư để mình nắm bắt được những gì đang diễn ra trong các em. * Xây dựng mối quan hệ bạn bè Để xây dựng mối quan hệ bạn bè thân thiết, đoàn kết, gắn bó, sẵn sàng giúp đỡ nhau trong học tập, tôi luôn tạo ra các hoạt động, các vấn đề đòi hỏi sự hợp tác của nhiều học sinh. Cách làm cụ thể như sau: + Trong mỗi tiết học, tôi thường xuyên tổ chức nhiều hình thức cá nhân, nhóm, trò chơi... giúp các em có cơ hội cùng thảo luận, chia sẽ cùng nhau . + Tôi khuyến khích học sinh mạnh dạn phê bình và tự phê bình( khác tố cáo). Sau đó, tôi tìm hiểu nguyên nhân, nhẹ nhàng góp ý, nhắc nhở dể các em nhận ra khuyết điểm và sửa chữa. + Khi có chuyện xích mích giữa em này với em kia, tôi kịp thời can thiệp không để mâu thuẫn kéo dài gây ảnh hưởng xấu đến tình bạn. Tôi gặp gỡ trao đổi riêng với từng học sinh hoặc nhóm học sinh để biết rõ đầu đuôi. Sau đó phân tích rõ ai đúng, ai sai. Ai sai thì phải nhận lỗi và xin lỗi bạn. * Tổ chức sinh hoạt tập thể và vui chơi trong buổi học chính khóa Giữa 2 tiết học, tôi thường tổ chức cho các em hát tập thể để giúp các em bớt căng thẳng, mệt mỏi. 8
9. Trong các tiết Khoa học, Đạo đức, Lịch sư-Địa lý tôi thường tổ chức cho các em chơi các trò chơi như: làm phóng viên; sắm vai xử lí các tình huống phòng tránh bị xâm hại, từ chối các chất gây nghiện, bày tỏ thái độ đối với người bị nhiễm HIV/AIDS,...và đóng vai xử lí các tình huống trong môn Đạo đức. Nhờ vậy, các tiết học chính khóa trở nên sôi nổi, các em rất hào hứng tham gia. Thông qua các hoạt động vui chơi, các em được “làm”, “được trải nghiệm” như trong cuộc sống thực, điều đó sẽ giúp các em lĩnh hội kiến thức và rèn luyện kĩ năng sống cần thiết một cách nhẹ nhàng, nhưng lại hiệu quả. 3.5) Công tác phối hợp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội Nhà trường - Gia đình - Xã hội luôn được coi là “tam giác giáo dục” quan trọng đối với mỗi đứa trẻ. Tầm quan trọng của mỗi lực lượng và mối quan hệ của chúng ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển toàn diện của các em. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập, xã hội phát triển phức tạp, học sinh được tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin đa chiều. Chính vì thế, học sinh dù là học sinh tiểu học cũng gặp rất nhiều thách thức, các em có thể tiếp thu được những điều tốt nhưng cũng dễ dàng lây nhiễm những cái xấu. Trước những khó khăn, thách thức đó, là một giáo viên và là giáo viên chủ nhiệm bản thân tôi đã thực hiện “cầu nối” như sau: - Tôi luôn tiếp nhận chủ trương, kế hoạch và những định hướng cho từng hoạt động cụ thể của nhà trường thông qua các buổi họp hội đồng, sinh hoạt chuyên môn hàng tháng, từ đó xây dựng kế hoạch và đề ra những phương pháp phù hợp. - Đối với tổ chuyên môn: hàng tháng, chúng tôi luôn bàn bạc, thống nhất nội dung, kế hoạch, cách thức thực hiện các hoạt động chủ nhiệm trong từng thời điểm cụ thể của kế hoạch năm học. Luôn học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp về những thành công hoặc thất bại để cùng chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau tạo môi trường đồng cảm, cộng đồng trách nhiệm với thế hệ trẻ. Đối với các giáo viên bộ môn giảng dạy cùng lớp bản thân tôi luôn nắm tình hình học sinh liên tục, thường xuyên từ(qua điện thoại, trực tiếp) trong ngày hoặc (các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn,...) Vì thê tôi đã nắm bắt được tình hình học tập, đạo đức của mỗi học sinh đối với bộ môn họ giảng dạy để có hướng nhắc nhở, điều chỉnh giúp các em có nhiều tiến bộ trong học tập cũng như trong các hoạt động khác. Được các giáo viên kiêm nhiệm và giáo viên bộ môn đánh giá cao. - Phối kết hợp với Tổng phụ trách đội xây dựng các nề nếp tự quản, rèn các kĩ năng sống cho học sinh để thực hiện tốt các hoạt động của nhà trường và Đội đề ra. Vì vậy, kết quả thi đua hàng tuần lớp tôi đa số đều đạt kết quả cao. - Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh học sinh; kiên trì theo thông tin hai chiều bằng nhiều hình thức: điện thoại, thông qua sổ liên lạc; đối với sinh cá biệt, học yếu, hàng tuần tôi đã có kế hoạch thăm gia đình, gặp gỡ trực tiếp để vận động phụ huynh tích cực tham gia vào công tác giáo dục các em. Vì thế chất lượng giáo dục lớp tôi ngày được cải thiện đáng kể. - Với các tổ chức xã hội ngoài nhà trường, việc thực hiện liên kết giáo dục của GVCN có không ít khó khăn vì vậy tôi tranh thủ sự hỗ trợ giúp đỡ của Hiệu trưởng vì cương vị của Hiệu trưởng mới đủ tư cách pháp nhân quản lí để liên hệ. 4) Kết quả thực hiện 9
10. Qua quá trình nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp trên, năm học 2017- 2018 và hai tháng đầu năm học 2018- 2019 bản thân tôi nhận thấy giải pháp đã thật sự mang lại những hiệu quả đáng kể: - Học sinh hứng thú học tập tự giác, tích cực, có ý thức học tốt. - Có ý thức tự học và giải quyết vấn đề, tự phục vụ bản thân, chấp hành tốt sự phân công của nhóm lớp, nắm được mục tiêu của bài học thực hiện đúng nhiệm vụ học tập, mạnh dạn khi giao tiếp, chia sẻ ý kiến trong nhóm, trước tập thể. - Ban cán sự đã đi vào hoạt động một cách hiệu quả, năng động hơn. - Đặc biệt các em Nguyễn Huy Hoàng; Võ Ngọc Nguyên; Hồ Châu Đan Nhi đọc yếu, viết chậm; chú ý không chủ định các trong giờ học đã có những chuyển biến rõ rệt cả về học tập cũng như giao tiếp. Em Nguyễn Đình Gia Khang đã từ bỏ được trò chơi game trên mạng, trở lại ham học, tham gia các hoạt động tích cực, năng nổ hơn. Em Hồ Ni Na ít nói, luôn khép kín giờ cũng đã vui đùa, hòa đồng hơn cùng các bạn. Bằng phương pháp quan sát, kiểm tra quá trình học tập, rèn luyện của học sinh thông qua bảng tổng hợp ghi nhận được kết quả cụ thể năm 2017-2018 và hai tháng đầu năm 2018-2019 như sau: Nhóm đặc điểm Năm học Tháng 10 năm học 2017-2018 2018-2019 Số Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ lượng % % Học sinh có hoàn cảnh gia đình khó 05 26,3 06 17,6 khăn(con mồ côi, bố mẹ li hôn; bố mẹ đi làm ăn xa, hộ nghèo, cần nghèo) Học sinh có biểu hiện lạ, trầm 0 0 0 0 tính(nghiện game, ít nói, luôn khép kín) Học sinh tiếp thu còn chậm, ghi nhớ 02 10,5 9 26,47 không chắc, thiếu mạnh dạn, tự tin Học sinh hoàn thành xuất sắc( năng nổ, 05 26,3 11 32,4 ngoan, giỏi đều) % + 100% học sinh hoàn thành và đạt chất lượng 3 mặt( kiến thức, kĩ năng; năng lực và phẩm chất). + Kết quả các hội thi cấp trường học sinh đều tham gia nhiệt tình, tích cực và đạt kết quả cao nhất. + Đặc biệt, các hội thi cấp huyện, cấp tỉnh lớp tôi đều có học sinh tham gia và đạt kết quả đáng kể: 1giải Ba: Giao lưu tiếng Anh cấp huyện; 1giải Ba: Đá cầu cấp huyện; 1giải Ba: Mĩ thuật cấp tỉnh - Các hoạt động thi đua khác được đội cờ đỏ và Nhà trường đánh giá cao. *Tập thể: Lớp tiên tiến xuất sắc - Chi đội vững mạnh IV) KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1) Kết luận Tóm lại, công tác chủ nhiệm là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục của nhà trường và góp phần to lớn trong việc xây dựng, rèn luyện đạo 10
11. đức, nhân cách của học sinh. Chính vì thế, nó là nhiệm vụ không hề dễ dàng, đặc biệt là đối với bậc Tiểu học- bậc học nền tảng. Nhận thức cũng như nhân cách các em đang trên đà dần hình thành và hoàn thiện dần. Đòi hỏi người giáo viên và đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm không chỉ là người có” tâm” mà còn phải có sự tinh tế, khéo léo và nghệ thuật để ứng xử sao cho phù hợp với từng nhóm học sinh. Để làm tốt công việc này thì đòi hỏi mỗi người giáo viên cần phải: - Tìm hiểu để biết được một cách toàn diện, sâu sắc về từng học sinh. Hiểu rõ hoàn cảnh gia đình, đặc điểm tâm lí, tính cách, sở thích, thói quen,...của từng học sinh để có biện pháp giáo dục phù hợp. - Chú trọng xây dựng và bồi dưỡng Ban Cán sự lớp, huấn luyện để các em trở thành những “người lãnh đạo nhỏ” tài ba. - Thường xuyên tổ chức các phong trào thi đua trong các tổ, nhóm để nâng cao chất lượng học tập. - Luôn bám lớp trong công tác sinh hoạt 15 phút đầu giờ để có kế hoạch phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi. - Cùng học sinh, phụ huynh xây dựng nội quy lớp chặt chẽ và động viên nhắc nhở các em thực hiện tốt. - Luôn giữ được sự bình tĩnh trước lỗi lầm của học sinh, tìm hiểu cặn kẽ thấu đáo nguyên nhân của mỗi tình huống xảy ra để có cách xử lí đúng đắn, hợp tình, hợp lí; tránh trách nhầm, trách oan học sinh làm các em hoang mang, thiếu niềm tin vào người thầy. - Luôn biết khích lệ biểu dương các em kịp thời. Hãy khen ngợi những ưu điểm sở trường của các em để các em thấy giá trị của mình được nâng cao, có niềm tin và hứng thú học tập hơn. - Duy trì và sáng tạo trong công tác xây dựng “Lớp học thân thiện học sinh tích cực”, làm sao để tất cả các em luôn cảm thấy “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”. - Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường. Đặc biệt kiên trì vận động phụ huynh tích cực tham gia vào công tác giáo dục học sinh, phối hợp với giáo viên bộ môn trong việc dạy học và giáo dục lớp mình phụ trách. - Quan tâm đến những khó khăn của các em trong các hoạt động, nhằm giúp các em có cách thức ứng xử, giúp các em khắc phục và hoàn thiện mình. Trong quá trình công tác công tác chủ nhiệm của mình, nhờ áp dụng tốt những giải pháp trên nên chất lượng giáo dục của lớp tôi chủ nhiệm được nâng lên rõ rệt. Điều quan trọng là tôi đã xây dựng được môi trường học tập thân thiện giữa học sinh với học sinh; giữa giáo viên và tập thể lớp. Đặc biệt, bằng tình cảm yêu thương, niềm tin động viên, tôi đã cảm hóa được những “học sinh cá biệt” để các em hòa đồng cùng các bạn, dần dần nâng cao chất lượng giáo dục hơn. Tạo được niềm tin trong phụ huynh và tập thể hội đồng sư phạm nhà trường. Có thể những giải pháp nêu trên chưa phải là tối ưu nhưng hi vọng đó chính là một vài giải pháp, giúp giáo viên chủ nhiệm thực hiện tốt hơn tốt hơn vai trò của mình trong sự nghiệp trồng người. 2) Kiến nghị 11
12. * Đối với các cấp lãnh đạo: Tổ chức các chuyên đề về công tác chủ nhiệm để giáo viên học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau. * Đối với giáo viên bộ môn và giáo viên kiêm nhiệm: + Cần phối hợp tốt với giáo viên chủ nhiệm (trao đổi kịp thời những hiện tượng vi phạm hay những điều bất thường xảy ra liên quan đến lớp) + Làm tốt công tác sinh hoạt 15 phút đầu giờ vào những ngày không có giáo viên chủ nhiệm. * Đối với phụ huynh: Cần đảm bảo sợi dây liên kết, gắn bó mật thiết với nhà trường, mà hơn ai hết đó là với giáo viên chủ nhiệm. Đặc biệt, khi con em mình có những biểu hiện lạ về học tập cũng như tâm sinh lí để có biện pháp phối kết hợp giáo dục nhằm giúp các em tránh được những sai lầm đáng tiếc xảy ra. Trên đây là “Một số giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp”. Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu không tránh khỏi những sai sót. Vậy tôi mong các đồng chí đồng nghiệp, các cấp lãnh đạo tham gia đóng góp ý kiến để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn./. Cam Thanh, ngày 21 tháng 10 năm 2018 XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG Tôi xin cam đoan những nội dung ĐƠN VỊ trong sáng kiến kinh nghiệm trên là do tôi viết, tôi không sao chép hoặc chỉnh sửa nội dung của người khác. Người thực hiện Lê Thị Kim Nguyên TÀI LIỆU THAM KHẢO - Sử dụng tài liệu giáo dục tiểu học- PGS-TS: Đặng Vũ Hoạt - Sử dụng tài liệu chủ nhiệm lớp cấp Tiểu học- Bộ GD&ĐT/12/2013; - Sử dụng tài liệu: Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông của Hà Nhật Thăng- NXBGD) ; - Sử dụng tài liệu: Nghệ thuật giáo dục trẻ cá biệt. - Sử dụng Thông tư ban hành Quy định đánh giá học sinh Tiểu học số 22/ 2016/ TT-BGDDT. - Các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học; thực hiện điểm nhấn năm học; báo cáo tổng kết và phương hướng nhiệm vụ năm học các năm 2017-2018; 2018-2019 12